Հարցազրույց․Թվային գյուղատնտեսությունից մինչև կենդանիների ապահովագրում. ոլորտում նորամուծությունները շատ են․ փոխնախարար Արտակ Քամալյան

ԵՐԵՎԱՆ, 25 ՍԵՊՏԵՄԲԵՐԻ, ԱՐՄԵՆՊՐԵՍ: Հայաստանում գյուղատնտեսության ոլորտում պետական աջակցության ծրագրերով շահառուների թիվը գերազանցել է նախատեսվածը: Պետությունը պլանավորում է փոփոխություններ կատարել այն ծրագրերում, որոնցից օգտվելիս գյուղացիների համար խոչընդոտներ են առաջացել, մասնավորապես այն ծրագրերում, որոնցով սուբսիդավորվող վարկերի համար անհրաժեշտ է գրավ: Նախատեսվում է նաև շուտով արդեն սկսել գյուղատնտեսության ապահովագրությունը: «Արմենպրես»-ը գյուղատնտեսության ոլորտում իրականացված և սպասվելիք ծրագրերի մասին խոսել է ՀՀ էկոնոմիկայի փոխնախարար Արտակ Քամալյանի հետ:

-Պարոն Քամալյան, շատերը մտավախություն ունեին, որ մեկ նախարարությունում մի քանի ոլորտների միավորումը կբերի դրանցից ինչ-որ մեկի տուժելուն: Հիմա, երբ արդեն գործում եք միավորված, արդյունքներն ինչպիսի՞ն են:

-Այս պահին արդյունքների մասին խոսելը դեռեւս վաղ է, քանի որ ոլորտների միաձուլումը նոր է ավարտվել, արդյունքների մասին կարող են խոսել մեկ, երկու տարուց: Սակայն, այստեղ այդքան կարեւոր չէ կառուցվածքը, ինչքան բովանդակությունը, եւ մասնավորապես կադրային քաղաքականությունը: Շատ բարդ կլինի արդյունավետ զարգացնել գյուղատնտեսությունը, եթե չլինեն որակյալ մասնագետներ, որոնք տիրապետում են գյուղատնտեսությանը, նոր տեխնոլոգիաներին, ինչպես նաեւ ձեռնարկատիրական եւ գործառնական հմտություններին:

-Վարչապետ Փաշինյանն իր ասուլիսում որպես գյուղատնտեսության ոլորտի կարևոր փաստ էր նշել ջերմոցային պայմաններում աճեցված գյուղմթերքի արտահանման ահռելի աճը: Ինչո՞վ է պայմանավորված արտահանման այդ աճը, ի՞նչն է խթան հանդիսացել, և ո՞ր երկրներն են արտահանման հիմնական շուկաները:

-Գյուղատնտեսության զարգացումը պահանջում է ներթափանցել նոր արտաքին շուկաներ, եւ ավելացնել թիրախային շուկաներում հայկական ապրանքների մրցունակությունը: Հայաստանի ներքին շուկան փոքր է, հետեւաբար, գյուղատնտեսության ոլորտը պետք է ուղղված լինի արտահանմանը: Այս պահին, գյուղմթերքի համար հիմնական շուկան ԵԱՏՄ-ն է, հիմնականում Ռուսաստանը, որտեղ արտահանվում է գյուղմթերքի շուրջ ութսուն տոկոսը: Հետեւաբար, ջերմոցային տնտեսությունների ավելացումը, եւ արտահանման ծավալների մեծացումը պայմանավորված է այս շուկաներում մեր մրցակցային դիրքերի ամրապնդմամբ:

Այժմ մենք նախատեսում ենք խթանել փոքր և միջին ջերմային տնտեսությունների զարգացումը, մոտ ժամանակներս կառավարություն է ներկայացվելու նոր ծրագիր` ջերմատնային տնտեսությունների զարգացման մասին:

-Արտահանման առումով առհասարակ ի՞նչ միտումներ ունենք, գյուղատնտեսության ո՞ր ճյուղերն են այս առումով առավել նպաստավոր:

-Արտահանման կառուցվածքում գերակշռում է պտուղ-բանջարեղենը: Այս տարի հիմնականում արտահանվել են ծիրան, դեղձ, կեռաս, լոլիկ, վարունգ և այլն: Օրինակ, համաձայն օպերատիվ տվյալների` սեպտեմբերի 16-ի դրությամբ արտահանվել է 5,700 տոննա վարունգ՝ նախորդ տարվա ցուցանիշը այն գերազանցել է 2.7 անգամ, ձմերուկի արտահանումը ևս այս տարի եղել է 3 անգամ ավելի շատ` 650 տոննա, արտահանվել է 784 տոննա ելակ, որը 2.8 անգամ ավելի է նախորդ տարվա ցուցանիշից:

Արտահանման հիմնական աշխարհագրությունը ԵԱՏՄ անդամ պետություններն են: Արտահանման աճի հիմնական շարժիչ ուժերն են՝ ԵԱՏՄ երկրների միջեւ ապրանքների ազատ եւ առանց մաքսատուրքերի կամ այլ խոչընդոտների առեւտուրը, մեր արտադրանքը գնային առումով մրցակցային է մյուս երկրների համեմատ եւ Հայաստանում արտադրված պտուղ բանջարեղենը ունի գերազանց որակական եւ համային ցուցանիշներ:

-Կաթիլային ոռոգվող հողատարածքների թիվը ևս զգալիորեն ավելացել է: Պետությունն այս ուղղությամբ վարկերի հիմնման համար վարկային տոկոսադրույքների սուբսիդավորման ծրագիր էր իրականացում, արդյոք դա՞ է նպաստել ավելացմանը, ծրագրի հետ կապված ի՞նչ պլաններ կան առաջիկայում:

-Ցավոք, կարծում եմ, որ պետական այդ ծրագիրը չի նպաստել դրան, այդ իսկ պատճառով մենք այժմ վերանայում ենք այն: Մարդիկ շատ չեն օգտվել ծրագրից տարբեր պատճառներով: Մենք հավաքագրել ենք այդ խնդիրները և շուտով կառավարությունում շրջանառելու ենք նորացված տարբերակը: Օրինակ, ինտենսիվ այգիների հիմնման ծրագրից օգտվելու համար գյուղացիները պետք է ունենան մեծ գրավի առարկա: Այս պատճառով, նախատեսում ենք փոփոխություններ. փոքր տնտեսությունների՝ մինչև 5 հա այգիների համար փոխհատուցումն ավելացնել, իսկ մեծ տնտեսություններին թույլատրել օգտվել սուբսիդավորվող վարկերից, որոնք այս պահին ծրագրից չեն կարող օգտվել: Այս փոփոխությունները, կնպաստեն շահառուների թվի ավելացմանը:

Այգեգործության զարգացման ուղղությամբ գործում են երեք ծրագրեր` կաթիլային ոռոգման, հակակարկտային ցանցերի տեղադրման և ինտենսիվ այգիների պետական օժանդակության: Մենք նախատեսում ենք երեք ծրագրերը միացնել: Ծրագրից օգտվելն ավելի պարզ եւ դյուրին է լինելու, եւ պետական օժանդակությունը լինելու է ոչ միայն ֆինանսական, այլեւ կունենա հմտությունների զարգացման բաղադրիչ: Կհավաքենք այն ֆերմերներին, որոնք ուզում են զբաղվել ջերմոցային տնտեսությամբ և խիստ մասնագիտական, բարձր որակի ուսուցում կստանան: Որոշ մասնագետներ, անհրաժեշտության դեպքում, կհրավիրվեն արտերկրից:

-Պարոն Քամալյան, այս տարի ոլորտում ի՞նչ կարևոր ծրագրեր են եղել:

-Վերջին մի քանի ամիսների ընթացքում նախարարությունը մշակում է կայուն գյուղատնտեսության զարգացման ռազմավարություն 2020-2030 թթ.: Այն կազմված է 88 միջոցառումներից: Առաջին երեք տարվա համար նախատեսել ենք մոտ 23 միջոցառում: Ընթացիկ եւ գալիք տարվա համար առանցքային է հողային բարեփոխումը: Հողային բարեփոխման պիլոտային ծրագիրը կմեկնարկի Արմավիրի մարզից: Երկրորդը կենդանիների հաշվառումն ու համարակալումն է, երրորդը` բրուցելոզի դեմ պայքարը:

Իրականացնելու ենք ևս մի քանի պիլոտային ծրագրեր` մասնավորապես շուկայի զարգացման և լոգիստիկ կենտրոնների կառուցման մասին: Բոլոր ծրագրերը հիմնականում օգտագործելու են նոր տեխնոլոգիաներ: Ունենք նաեւ «Խելացի ֆերմա» ծրագիրը եւ ջերմոցների ու ջերմատների զարգացման ծրագիրը: Մեր ռազմավարության մեջ կա առանձին հատված, որը կոչվում է նորարական տեխնոլոգիաների և թվային գյուղատնտեսության զարգացում: Այդ առաջնահերթության մեջ մենք ունենք մոտ 15 միջոցառում, որ պետք է իրականացվի մոտակա մի քանի տարիների ընթացքում:

-Գյուղատնտեսության ապահովագրության ծրագրի մասին շատ էր խոսվում, ի՞նչ փուլում է այն:

-Պլանավորում էինք ծրագիրը մեկնարկել սեպտեմբերի 30-ին: Այն կսկսվի պիլոտային ծրագրից, հանրապետության վեց մարզերում` Արմավիր, Արարատ, Արագածոտն, Վայոց ձոր, Տավուշ և Կոտայք: Սկսելու ենք ծիրանից և խաղողից, իրականացնելու ենք երկու ռիսկի ապահովագրում` կարկուտ և ցրտահարություն: Առաջին փուլի արդյունքներն ամփոփելուց հետո մեկնարկելու է ապահովագրության ծրագրի երկրորդ փուլը: Երկրորդ, երրորդ փուլերում պլանավորում ենք, որ ապահովագրվող մշակաբույսերի և մարզերի թիվը ավելանա:

-Պարոն Քամալյան խոսվում էր նաև ոչխարաբուծության զարգացման մասին, ծրագրի իրականացումն ի՞նչ փուլում է, և ինչո՞ւ է մեզ համար այս ուղղությունը կարևոր:

-Ոչխարաբուծության զարգացումը ունի մեծ ներուժ, հաշվի առնելով Իրանում եւ Արաբական Միացյալ Էմիրություններում հայկական գառան մսի եւ կենդանի ոչխարների նկատմամբ բարձր պահանջարկը:

Այդ իսկ պատճառով մենք ցանկանում ենք մեր երկրում բարելավել ոչխարների տոհմային եւ ցեղային հատկանիշները: Ծրագրի արդյունքում կկարողանանք ավելի մատչելի գներով ներմուծել տոհմային կենդանիներ: Ծրագրի երկրորդ փուլով նախատեսում ենք ստեղծել երկու տոհմաբուծարան: Այժմ համաշխարհային բանկի հետ բանակցություններ ենք վարում այս ուղղությամբ: Երկու տոհմաբուծարաններից մեկը նախատեսում ենք կառուցել Ազգային ագրարային համալսարանի, մյուսը կարող է լինել Գյումրու սելեկցիոն կայանի բազայի հիման վրա: Այս ծրագրի իրականացման արդյունքում մենք կնվազեցնենք տոհմային կենդանիների ներկրումը:

Հայաստանից արտահանման համար հիմնական թիրախը Իրանն է, Իրաքը, Քուվեյթը և Արաբական Միացյալ Էմիրությունները: Այստեղ առկան են որոշակի բնապահպանական ռիսկեր, որոնք այս պահին գնահատված են ցածր: Այս պահին ունենք մոտ 1 մլն հա արոտավայրեր, 600 հազարից ավելի ոչխարների գլխաքանակ: Եվ եթե կարողանանք կայուն կառավարել արոտավայրերը, խնդիրներ չեն լինի:

-Տավարաբուծության զարգացման ծրագրով ի՞նչ արդյունքներ են գրանցվել այս տարի:

-Մի քանի ամիսների ընթացքում Հայաստան է ներմուծվել շուրջ 200 գլուխ խոշոր եղջերավոր տոհմային կենդանիներ: Դեռ վաղ է խոսել ծրագրի հաջողության մասին: Ծրագիրն ունի նմանատիպ խնդիրներ, որոնք առկա են նաեւ սուբսիդավորվող տոկոսներով վարկային ծրագրերում: Գյուղացիական տնտեսությունները, որոնք ցանկանում են օգտվել ծրագրից, շատ են, սակայն գյուղացիները չունեն բավարար գրավի առարկա: Եվ այդ դեպքում բանկերը չեն համաձայնում վարկ տրամադրել: Մենք հիմա աշխատում ենք այս ուղղությամբ, որ մշակվի նաեւ կենդանիների ապահովագրումը: Հոկտեմբերի վերջերին մենք ունենալու ենք հերթական քննարկումը KFW-ի և մյուս գործընկերների ու շահառուների հետ: Հույս ունեմ, որ համաձայնության կգանք, և մյուս տարվանից կմեկնարկի կենդանիների ապահովագրումը: Ամենամեծ խնդիրն է, որ կենդանիները պետք է հաշվառված և համարակալված լինեն:

-Պարոն Քամալյան, պետական աջակցության ծրագրերով որքա՞ն շահառուներ ունենք:

-Մենք պլանավորել էինք տարեկան գրանցել 4700 շահառու սուբսիդավորվող վարկերի ծրագրով, 7 ամսվա տվյալներով արդեն իսկ ունենք գերակատարում՝ 5100 շահառու, գյուղատնտեսական տեխնիկայի լիզինգի ծրագրով տարեկան պետք է ունենայինք 130 միավոր տեխնիկա, այս պահին ունենք 300-ից ավելի, փոքր ու միջին խելացի անասնաշենքերի կառուցման աջակցության ծրագրով նախատեսում էինք 30 անասնաշենք, այս պահին հավաստագրվել են, եւ համալսարանում դասընթացներն արդեն անցել են ու մասնակցել են 90-ից ավելի մարդ: Սակայն այն ծրագրերը, որոնք կապված են գրավի առարկա ունենալու հետ, բավարար ընթացքով չեն իրականացվում: Սակայն, ինչպես արդեն ասացի, մենք պատրասվում ենք փոփոխություններ կատարել, եւ այդ իսկ պատճառով ուսումնասիրում ենք ՓՄՁ ԶԱԿ-ի փորձը:

-Իսկ հակակարկտային կայաններն ավելացնելու ծրագրեր նախատեսվո՞ւմ են արդյոք առաջիկայում:

-Այո, կան նաեւ նման ծրագրեր, քանի որ, ես հավատացած եմ, որ գյուղատնտեսական ապահովագրության ծրագրի արդյունավետությունը պայմանավորված է նաեւ ֆիզիկական պաշտպանության միջոցառումների արդյունավետությամբ: Մենք ունենք մի քանի առաջարկներ, հակակարկտային համակարգի արդիականացման վերաբերյալ, ու դա նշված է մեր ռազմավարության եռամյա առաջնահերթությունների մեջ: Այժմ քննարկում ենք, եւ պատրաստում ենք առաջարկներ, որոնք կքննարկենք համապատասխան գերատեսչությունների հետ և կսկսենք իրականացնել: Ծախսերն ավելի քիչ են, համեմատ այն վնասի, որը մենք կրում ենք կարկուտից:

-Եվ վերջում, պարոն Քամալյան, խաղողի մթերման շրջանն է, ի՞նչ խնդիրներ ու միտումներ կան այս տարի:

-Ես այցելել եմ Արարատի կոնյակի գործարանի Արմավիրի մթերման կենտրոն, եւ հաճախ հանդիպում եմ վերամշակող ձեռնարկությունների հետ: Այս պահին խնդիրներ չեմ տեսնում: Մթերման միջին գինը կազմում է շուրջ 150-155 դրամ: Խաղողի որակը ըստ օպերատիվ տվյալների շատ ավելի բարձր է, քան նախորդ տարի, սակայն քանակը զիջում է անցյալ տարվա ցուցանիշներին: Սեպտեմբերի 17-ի դրությամբ մթերվել է 54 հազար տոննա, նախորդ տարվա նույն ժամանակահատվածում այն կազմել է 42 հազար տոննա:

Արմենպրես

Աննա Գրիգորյան

 

ԵՄ արտահանում ԵՄ «GSP+» REX միջոցով

Ներդրողների աջակցության «մեկ պատուհան»

Սպանդանոցի կառուցման փուլերն ու անհրաժեշտ քայլերը

Գյուղատնտեսության ոլորտի պետական օժանդակության ծրագրեր

Սոցիալական փաթեթի հանգստի ապահովման ծառայություն

Արտադրողների և արտահանողների շտեմարան

ԴԱՍԱԿԱՐԳԻՉՆԵՐ

Աջակցություն զբոսաշրջության ոլորտի ներդրումային ծրագրերին

Հետադարձ կապ նախարարության պատասխանատուների հետ

Հետևեք Ձեր նամակին

Էլեկտրոնային հարցումների միասնական հարթակ

Իրավական ակտերի նախագծերի հրապարակման միասնական կայք

eRegulations Armenia

Հայաստանի Հանրապետության էլեկտրոնային կառավարում

Հայաստանի դիրքը միջազգային վարկանիշներում

  • ԹԵԺ ԳԻԾԸ

    * ԹԵԺ ԳԻԾԸ գործում է աշխատանքային օրերին` երկուշաբթի-ուրբաթ` ժամը 09:00-18:00

ԳՈՐԾԱՐԱՐ ՄԻՋԱՎԱՅՐ

(+374 11) 597 539

ԶԲՈՍԱՇՐՋՈՒԹՅՈՒՆ

(+374 11) 597 157

ՈՐԱԿԻ ԵՆԹԱԿԱՌՈՒՑՎԱԾՔՆԵՐ

(+374 11) 597 167

ԱՐՏԱԴՐԱՆՔԻ ԼԱԲՈՐԱՏՈՐ ՓՈՐՁԱՐԿՈՒՄՆԵՐ

(+374 11) 597 166

  • ԱՐՏԱԴՐԱՆՔԻ ԼԱԲՈՐԱՏՈՐ ՓՈՐՁԱՐԿՈՒՄՆԵՐ
  • (+374 11) 597 166

ԳՅՈՒՂՈԼՈՐՏԻ ՊԵՏԱԿԱՆ ՕԺԱՆԴԱԿՈՒԹՅԱՆ ԾՐԱԳՐԵՐ

(+374 11) 529 333, (+374 11) 530 333, (+374 11) 525 232

* ԹԵԺ ԳԻԾԸ գործում է աշխատանքային օրերին` երկուշաբթի-ուրբաթ` ժամը 09:00-18:00